“فناوری برتر دیجیتال” از سایه پیش‌فروش‌های غیرقانونی در بازار دیجیتال گزارش می دهد؛
چالش پیش‌فروش‌های بدون ضمانت بر اقتصاد دیجیتال
کلاهدوزان با اشاره به شباهت‌ها میان ماجرای پیش‌فروش کدهای دیجیتال و پرونده‌های اخیر در حوزه طلا، بر ضرورت ورود فوری نهادهای نظارتی و اصلاح جایگاه رگولاتوری تأکید کرده و می گوید:عدم تنظیم‌گری دقیق، منجر به مواجهه با موج‌های جدیدی از کلاهبرداری‌های سازمان‌یافته می شود.
به گزارش فناوری برتر دیجیتال، طی سال‌های اخیر، ظهور مدل‌های نوین تجارت الکترونیک در ایران، با چالش‌های ساختاری جدی روبه‌رو بوده است، از میان این چالش‌ها، پدیده پیش‌فروش‌های بدون ضمانت که منجر به آسیب‌های مالی گسترده مصرف‌کنندگان می‌شود، همچنان یکی از نقاط تاریک بازار است. از ماجرای جنجالی کوروش کمپانی در حوزه کالاهای دیجیتال گرفته تا پرونده‌های مشابه در بازار طلا، همگی نشان‌دهنده یک الگوی تکرارشونده از تخلفات هستند که ریشه در ضعف نظارت و نبود سازوکارهای شفاف قانونی دارند.
پرونده کوروش کمپانی؛ زنگ خطری برای بازار کالای دیجیتال
کلاهدوزان کارشناس اقتصادی به استراتژی جذب سرمایه غیرمتعارف اشاره کرده و می گوید: در اقتصاد کلاسیک، معامله بر پایه اعتماد یا ضمانت است، اما در اینجا، مدل پیش‌فروش با ترکیب دو عنصر تبلیغات گسترده برای ایجاد حس فراگیر مشروع بودن و استفاده از سرمایه اجتماعی سلبریتی‌ها این اعتماد را از بین برده است،چرا که در اینجا سلبریتی‌ها نقش ضمانت‌نامه غیررسمی را بازی کرده‌اند و مردم به جای بررسی اصالت سایت، به اعتبارچهره‌ای که محصول را تبلیغ می‌کند اعتماد داشتند و این مسئله به مفهوم انتقال اعتماد از نهاد به شخص است. وی ادامه می دهد: آنچه در پرونده کوروش کمپانی رخ داد، صرفاً یک تخلف تجاری نبود، بلکه یک تزلزل ساختاری در ستون اعتماد اقتصاد دیجیتال ایران بود،چرا که استفاده از سرمایه اجتماعی سلبریتی‌ها برای پوشش دادن مدل‌های پیش‌فروشِ بدون ضمانت، راه را برای تبدیل یک مدل تجاری به یک بحران اجتماعی باز کرد که پیامد آن، افزایش هزینه‌های معاملاتی و تضعیف جایگاه تجارت الکترونیک در میان مصرف‌کنندگان بود.
هشدار پیش از بحران پیوند میان پیش‌فروش و نوسانات بازار
یکی از ابعاد سخت این مشکل،به گفته کلاهدوزان، تلاش برای سلب مسئولیت از سوی بازیگران اصلی بود، در حالی که آسیب‌های مالی به مصرف‌کنندگان مشاهده می شد و برخی در تلاش بودند تا با اهدای تقصیر به نهادهای دیگر یا ادعای نداشتن مجوزهای لازم، از پاسخگویی مستقیم اجتناب کنند،این مسئولیت‌گریزی باعث شد که فرآیند جبران خسارت به بن‌بست برسد و شهروندان در برابر قدرت مالی گروه‌های غیررسمی، بی‌دفاع بمانند. به گفته این کارشناس اقتصادی، وقوع مشابه مسئله کوروش کمپانی در حوزه طلا و ارز، از جمله پرونده سکه ثامن، نشان می‌دهد که مدل‌های سنتی کلاهبرداری با لباس جدید تجارت الکترونیک و پیش‌فروش‌های آنلاین بازگشته‌اند.
وی بر این باور است که؛ پرونده سکه ثامن، پیش از وقوع بحران گسترده‌تر، یک هشدار جدی به مراجع نظارتی بود که نشان داد در شرایط نوسان اقتصادی، سوءاستفاده از تمایل مردم به خرید کالاهای سرمایه‌ای مانند طلا از طریق مدل‌های پیش‌فروش غیرشفاف، منجر به ایجاد یک بحران سیستمی می شود و عدم کنترل این روند، نه تنها با ماجرای یک شرکت، بلکه با موجی از کوروش کمپانی‌های متعدد در حوزه‌های مختلف مواجه خواهیم بود. اما در ادامه باید بگوییم که در جریان این بحران‌ها، نقش نهادهایی نظیر مرکز توسعه تجارت الکترونیکی تتا مورد بحث قرار می گیرد و کلاهدوزان به یک شکاف وظیفه‌ای اشاره کرده و می‌گوید: وظیفه اصلی مرکز تتا توسعه است، اما در عمل انتظار می‌رود که نقش رگولاتور یا تنظیم‌گر و ناظر را هم ایفا کند. به نظر وی، این عدم تفکیک وظیفه توسعه در برابر نظارت باعث شده که نهاد ذی ربط نتواند به شکل مؤثر از تخلفات پیشگیری کند. به نظر می رسد؛ تجربه ماجرای کوروش کمپانی و سکه ثامن ثابت کرد که مدل نظارتی فعلی، واکنشی است؛ یعنی زمانی وارد عمل می‌شود که آسیب به مصرف‌کننده وارد شده و خسارت بوجود آمده است و برای جلوگیری از تکرار این سناریوها، نظام اقتصادی و نظارتی ایران نیازمند گذار به مدل پیشگیرانه است؛ جایی که مجوزدهی و نظارت بر مدل‌های پیش‌فروش، پیش از ورود به بازار، با ضمانت‌نامه‌های بانکی و بیمه‌های تضمین‌کننده انجام شود. کلاهدوزان در ادامه تاکید می کند: عدم وجود یک قانون واحد و شفاف برای مدیریت پیش‌فروش‌های آنلاین در حوزه‌های مختلف به ویژه طلا، خلأیی را ایجاد کرده که توسط بازیگران غیررسمی پر شده است و این خلاء باعث شده تا مرز میان تجارت مشروع و تخلف سازمان‌یافته کمرنگ شود، وقتی مصرف‌کننده نتواند مرز میان یک فروشگاه معتبر و یک طرح کلاهبرداری را تشخیص دهد، اعتماد به کل زیرساخت‌های تجارت الکترونیک کشور آسیب جدی می‌بیند. اگر سیاست‌گذاران و نهادهای نظارتی به زودی به سمت ایجاد یک تنظیم‌گری فعال حرکت نکنند،به گفته کلاهدوزان، اقتصاد کشور با موج جدیدی از کلاهبرداری‌های پیاپی روبرو خواهد شد و این سناریو شامل ظهور شرکت‌های پوششی در حوزه‌های مسکن، انرژی و بازارهای مالی است که با الگوبرداری از مدل‌های پیش‌فروش، سرمایه‌های خرد مردم را هدف قرار می‌دهند./
ضرورت تدوین پروتکل‌های امنیتی در تجارت الکترونیک
اما در نهایت، ماجرای کوروش کمپانی و سکه ثامن، تنها دو حادثه پراکنده نبودند، بلکه نماد یک ضعف ساختاری در نظارت بر بازارهای نوظهور بود که برای جلوگیری از وقوع کوروش کمپانی‌های بعدی، ضرورت دارد علاوه بر تقویت توان اجرایی نهادهایی مانند مرکز تتا، چارچوب‌های قانونی سختگیرانه‌ای برای پیش‌فروش‌های آنلاین تدوین شود تا در آن، ضمانت اجرای مالی و شفافیت مجوزها، پیش‌شرط اصلی فعالیت هر مجموعه‌ای باشد،بنابراین، وظیفه نهادهای نظارتی فراتر از گزارش‌گری ساده، رسیدن به مرحله‌ی اجرا و کنترل است. این نهادها باید با تعیین مرزهای مشخص میان فعالیت‌های قانونی وفعالیت‌های فاقد مجوز، از بروز بحران‌های مالی که منجر به بی‌اعتمادی عمومی می‌شود، پیشگیری کنند؛ چرا که سکوت یا عملکردِ تأخیری در برابر تخلفات به نوعی خلأ نظارتی محسوب می‌شود.
